Het Uur van de Wolf
NPO ontdekknop

Het Uur van de Wolf

Verrassende documentaires over kunst en cultuur

Donderdag | 22:55 | NPO 2

Komende afleveringen

De gewelddadige streek van Francis Bacon

Francis Bacon is één van de meest gewilde Britse kunstenaars van de twintigste eeuw. Tegelijk geldt hij als een luidruchtige, schaamteloze, gokverslaafde en alcoholische schilder. Zijn rauwe, figuratieve en vaak gewelddadige schilderingen brengen bij veilingen vaak meer dan veertig miljoen op. De documentaire De gewelddadige streek van Francis Bacon richt zich op het roekeloze en tragische privéleven van Bacon (1909 – 1992) en de weerslag daarvan op zijn werk.

“Ik ben bang voor geweld, maar heb me er vaak aan onderworpen,” vertelt Bacon in de film. Zijn eerste grote liefde is een sadistische man met wie hij een turbulente relatie onderhoudt: hij slaat Bacon regelmatig in elkaar. Het geweld, waarmee dat gepaard gaat, zet Bacon om in wrede, bloeddoorlopen doeken van misvormde figuren.
Het menselijk lichaam is een vaak terugkerend onderwerp, waarbij Bacon de ervaringen uit zijn eigen leven verwerkt; horror en pijn zijn vaste elementen in zijn werk. Hij portretteert vooral mensen uit zijn nabije omgeving: geliefdes en vriendinnen die zich aan hem openbaren. Het levert prachtige en verontrustende schilderijen op.

In de film spreken diverse vrienden van Bacon vrijuit over hem, onder wie zangeres Marianne Faithfull, acteur Terence Stamp en collega Damien Hirst. Dankzij hun getuigenissen en de grote hoeveelheid schilderijen die in de film te zien zijn wordt er een nieuwe blik geworpen op Bacons werk. “Hij zet zijn donkerste en boosaardigste gedachtes op het canvas om zich te zuiveren,” aldus een vriend. De gewelddadige streek van Francis Bacon is een beklemmend portret van een man met een ongrijpbare persoonlijkheid, een charmante en excentrieke levensgenieter die is aangewakkerd door een monsterlijke duisternis.

Regie en productie: Richard Curson Smith

Uitzending: donderdag 16 augustus 2018 om 22:40 uur op NPO 2

M.C. Escher - Het oneindige zoeken

“Ik ben bang dat er in de wereld maar één persoon is die een echt goede film over mijn werk kan maken en dat ben ik zelf.” Dat schrijft de beroemde graficus M.C. Escher in 1969 aan een Amerikaanse verzamelaar van zijn werk. Regisseur Robin Lutz heeft in de documentaire Het oneindige zoeken dat idee als uitgangspunt gebruikt. Hij geeft Escher 46 jaar na zijn dood opnieuw een stem, gebaseerd op de rijkdom van Eschers nimmer geopenbaarde brieven en dagboeken.

Het werk van Maurits Cornelis Escher (1898-1972) trekt over de hele wereld nog steeds een miljoenenpubliek. In het kader van Leeuwarden culturele hoofdstad van Europa loopt in de Friese hoofdstad een tentoonstelling. Het is ook de aanleiding voor deze film. Leven en werk van Escher krijgen een nieuwe betekenis aan de hand van zijn eigen uitleg, drie-dimensionele animaties, bewerkte foto’s, een rijk scala aan archiefbeelden en de ooggetuigenissen van de (aangetrouwde) kinderen van de wiskundige (die zich weigerde kunstenaar te noemen).

Het verhaal begint in Italië, waar hij twintig jaar woont en in de avonden, als het landschap zijn kleuren heeft verloren, tijdens lange wandelingen zijn inspiratie vindt. Hij reist naar het Alhambra in Spanje; een keerpunt in zijn leven en kunstenaarschap. Escher komt in Het oneindige zoeken naar voren als een zondagskind, die in bescheidenheid zijn tekenstijl ontwikkelt. Gaandeweg wordt duidelijk dat hij worstelt met zowel persoonlijke als maatschappelijke angsten en met twijfels over zijn immense succes. Zijn hele geschiedenis is doortrokken van een nimmer aflatende zoektocht naar antwoorden, die er niet blijken te zijn.


Regie: Robin Lutz
Productie: Robin Lutz AV Producties


Uitzending: 
donderdag 13 september 2018 om 22:55 uur op NPO 2

Boom maakt boek

Ze knipt en plakt, ze vouwt en aait, ze snijdt en lijmt, met de Prittstift als haar beste vriend: bij grafisch ontwerpster Irma Boom ontstaan de boeken onder haar handen, op papier. Ze overlegt met de binder over de naaibrug en met de drukker over de juiste kleur geel: het ene geel is ondeugend en het andere tuttig. In de documentaire Boom maakt boek biedt regisseur Lex Reitsma een blik op Booms gevarieerde werk en daarmee op Boom zelf. Eindeloos schaaft ze aan haar ontwerpen want “het kan altijd beter”.

Hoewel Boom vrijwel altijd in opdracht werkt, functioneert ze als een autonoom kunstenaar. Ieder boek ontstaat vanuit één specifiek concept dat tot in detail wordt uitgewerkt. Ze zoekt altijd het experiment en doet geen concessies. Irma Boom wordt nationaal en internationaal geroemd voor haar unieke boekontwerpen, maar ook voor haar andere werk, zoals de grafische vormgeving voor het Rijksmuseum. In 2014 ontvangt ze de Johannes Vermeer Prijs. Met het geld bouwt ze een bibliotheek in een nieuw aangekocht huis naast haar eigen woning, bedoeld als een plek waar over ‘het fenomeen boek’ gesproken en gediscussieerd zal gaan worden.

De eigenzinnige Boom, die niet vaak in de media te zien is, werkt in haar studio dag en nacht aan twee nieuwe boekontwerpen. Daarnaast vertelt ze over een aantal van haar unieke ontwerpen en over haar inspiratiebronnen. Haar vakmanschap is ongeëvenaard, haar ongekende liefde voor het boek aanstekelijk. Regisseur Reitsma, zelf ook grafisch ontwerper, legt dit alles in een geconcentreerde stijl vast en brengt zo met Boom maakt boek tevens een ode aan het grafisch ontwerpen.

Regie: Lex Reitsma
Productie: Selfmade Films

Uitzending: donderdag 20 september 2018 om 22:55 uur op NPO 2

Het is gezien

Als Hans Teeuwen in 1991 als rebelse cabaretier begint, meent hij dat hij alles zonder reserves moet kunnen zeggen. Inmiddels denkt hij daar anders over. “Bij de Islam ligt echt een grens, we weten inmiddels dat als je te ver gaat dat ernstige consequenties kan hebben.” Kunstenaars vertellen in de documentaire Het is gezien van cineast Erik Lieshout en journalist Tom Rooduijn over de bedreigingen van hun vrijheid. Zo wordt Kristien Hemmerechts na haar boek over de vrouw van crimineel Marc Dutroux de meest gehate vrouw van België genoemd. “Je ziet een hysterie ontstaan waar je geen enkele vat op hebt.”

Aanleiding voor de documentaire Het is gezien, donderdag op 22.55 uur op NPO 2 te zien in Het Uur van de Wolf, is de strijd van schrijver Gerard Reve, vijftig jaar geleden. Hij wordt in 1966 voor de rechter gedaagd wegens smadelijke godslastering. In hoger beroep houdt Reve zelf een krachtig pleidooi voor het vrije woord van de kunstenaar. In ’68 wordt hij door de Hoge Raad vrijgesproken. Schrijver Tom Lanoye over het zogeheten Ezelproces: “Het briljante betoog van Reve is een mijlpaal in de strijd voor de vrijheid van de kunst. Het zal de eeuwen overleven.”

In het oude gebouw van de Amsterdamse rechtbank aan de Prinsengracht waar destijds het proces plaatsvond, lezen en bespreken kunstenaars de verdediging die Gerard Reve vijftig jaar geleden voerde tegen een aanklacht van smadelijke godslastering. Aan de hand van hun eigen ervaringen onderzoeken ze hoe het vandaag de dag gesteld is met de vrijheid van de kunstenaar in Nederland. De conclusie aan het eind van de documentaire is weinig geruststellend.

In de documentaire vertellen schrijver A.H.J. Dautzenberg en kunstenares Tinkebell een groep jongeren over recente bedreigingen aan hun adres. Citaat: “Ze zouden je moeten behandelen als radioactief afval, in een diepe put moeten opslaan en ten minste duizend jaar niet meer tevoorschijn moeten halen. Of simpelweg een nekschot.” Tinkebell ontving 200.0000 bedreigingen en haatbrieven nadat ze van haar overleden kat een handtas had gemaakt.

Reves betoog bevrijdde Nederland in de jaren zestig van een benepen moraal. Het is gezien toont de actuele betekenis van zijn pleitrede en toont het belang van kunst, die onverschrokken reflecteert op onze samenleving.

Een film van: Erik Lieshout (regie) en Tom Rooduijn (redactie)
Geïnterviewden: Tom Lanoye, Hans Teeuwen, Mano Bouzamour, Kristien Hemmerechts, A.H.J. Dautzenberg, Tinkebell en Gerard Spong
Productie: De Haaien

Uitzending: donderdag 27 september om 22:55 uur op NPO 2