NTR Natuur
NPO Start

NTR Natuur

Natuurdocumentaires op NPO 2

Natuuragenda

Sudan-programmapagina

Sudan: de laatse neushoorn

Uitzending: woensdag 24 oktober, 17.20 uur, NPO 2

Midden in natuurreservaat Ol Pejeta in Kenia leefde tot voor kort Sudan, de enig overgebleven mannelijke noordelijke witte neushoorn op aarde. Hij werd dag en nacht bewaakt. In Sudan: de laatste neushoorn wordt het bijzondere levensverhaal van Sudan verteld. Hij is op drie continenten geweest en verbleef in een dierentuin achter het IJzeren Gordijn terwijl de rest van zijn ondersoort in het wild werd uitgeroeid. Vervolgens ging hij terug naar Afrika en hoopte men dat zijn ondersoort dankzij de nieuwste technologieën voor uitsterven zou kunnen worden behoed. In deze documentaire wordt het complexe verhaal van het leven van Sudan verteld. Het gaat over de mensen die gingen stropen, omdat ze in oorlog en armoede leefden en over de wetenschapper die Sudan naar de eerste dierentuin van het communistische Tsjechië bracht. Ook komen de mensen aan bod wier leven beïnvloed is door Sudan, waaronder de dierenvangers van safaripark Chipperfield die de eersten waren die hem vingen, zijn verzorger en metgezel Zac en het team wetenschappers dat de ondersoort met ambitieuze technieken wil redden. Helaas hebben zij Sudan afgelopen maart moeten laten inslapen. Zijn gezondheid ging snel achteruit en er was geen uitzicht meer op verbetering.

In Sudan: de laatste neushoorn gaat het over de vraag of de mens in staat is om iets wat we hebben vernietigd nieuw leven in te blazen.

BBC, 2017
Regie: Rowan Saxton

Natuurkrachten programmapagina

Natuurkrachten

12, 13, 14 en 15 november, 17.25 uur, NPO 2

Van de makers van Human Universe

Een serie waarin de immense natuurkrachten van onze wereld worden onderzocht aan de hand van simpele vragen met vaak verbluffende antwoorden. In Natuurkrachten worden toegankelijke wetenschap en baanbrekende cameratechnieken gecombineerd om te laten zien wat onze wereld zo levend en uniek maakt.

Deze serie neemt de kijker mee op een reis rond de wereld in vier thema-afleveringen waarin vragen worden beantwoord over de complexe krachten die vorm geven aan onze planeet.

Waarom is water blauw? Hoe kan een vorm de zwaartekracht trotseren? Waarom maken bijen zeshoekige honingraten? En hoe is dit alles van invloed op ons eigen leven?

Ontdek wat er verscholen ligt achter de opzienbarende schoonheid van de aarde in deze serie waarin de geheimen van de kosmos en de natuurlijke krachten die alles daarbinnen regeren worden ontrafeld.

Aflevering 1 – Het heelal in een sneeuwvlok
Professor Brian Cox onderzoekt de natuurkrachten die ons omringen en onze wereld regeren. Met het blote oog kunnen we ze niet zien, maar we zien hun schaduw in de vormen waaruit deze wereld en het heelal bestaan. Zwaartekracht geeft vorm aan onze wereld. In Tarragona in Spanje komen elke twee jaar dorpen uit de hele streek samen om de hoogste en meest complexe menselijke torens te bouwen. Met honderden mensen per team worden torens van wel tien mensen hoog gebouwd. Als de torens instorten, zoals regelmatig gebeurt, vallen de jongste en lichtste deelnemers op hun oudere teamgenoten onder hen, maar niet op de grond. Ze vallen richting de kern van onze planeet. Zo is het met alles op aarde.

IJsbergen zijn de spectaculairste beeldhouwwerken van de natuur. Elk jaar breken duizenden ijsbergen af van de Groenlandse ijskap en drijven naar de Atlantische Oceaan, waar ze een groot gevaar vormen voor schepen en olieplatformen. Anders dan alle andere vloeistoffen op aarde zet water uit als het bevriest. Diep in de ijsberg zorgt elektromagnetisme, de natuurkracht die atomen en moleculen verbindt, ervoor dat de watermoleculen zich verbinden tot een raster van miljarden zeshoeken. Door de holtes in de structuren is het ijs minder compact dan het water en kan de ijsberg drijven.

Hoog in de Himalaya in Nepal trekt het Gurung-volk in Annapurna eropuit om honing te oogsten van de grootste honingbijen ter wereld. Deze bijen bouwen enorme honingraten hoog op verticale rotswanden, die perfect gevormd zijn om zo veel mogelijk honing te bevatten. De zeshoek is hiervoor de meest efficiënte vorm. Er is minder energie en was voor nodig om een zeshoek te bouwen, zodat de bijen meer energie kunnen stoppen in het produceren van honing.

De vormen op onze planeet zijn complex en divers, maar komen voort uit enkele simpele regels en de natuurkrachten.

Aflevering 2 – Ergens in de ruimtetijd
De aarde draait met een onvoorstelbare snelheid om zijn as en draait ook nog om de zon, en toch merken we niets van deze beweging. In deze aflevering gaat professor Brian Cox de lucht in met een van de meest geavanceerde vliegtuigen ter wereld, de Eurofighter Tycoon, voor een zorgvuldig geplande operatie om sneller te vliegen dan de aarde draait en een paar seconden lang de zon stil aan de horizon te laten hangen.

De aarde beweegt door de ruimte met zijn trouwe metgezel, de maan. Een paar keer per jaar staan aarde, zon en maan op één perfecte lijn en de gezamenlijke zwaartekracht zorgt voor extreme getijden. De meest extreme is wel de Pororoca, een vloedbranding die zich ontwikkelt in de Braziliaanse Amazone. De lokale bevolking vlucht weg voor de verwoestende kracht van deze watermuur, maar Sergiñho Laus is een surfer die een afstandsrecord heeft gevestigd door ruim 11 kilometer over de Pororoca te surfen.

De grootste invloed van de maan op al het leven voert terug naar het ontstaan ervan. Wetenschappers vermoeden dat na het ontstaan van de aarde 4,5 miljard jaar geleden, een meteoriet ter grootte van Mars erop knalde, waardoor rotsblokken de ruimte in werden geslingerd. Uit die meteoriet ontstond de maan en na de botsing draaide de aarde in een hoek van 23,5 graden. Die kanteling zorgt voor de seizoenen en hoe heftig de seizoenswisselingen zijn hangt af van waar op aarde je woont.

Zonder dat we het door hebben, zijn we allemaal passagiers op een epische reis door de ruimte op een aarde die om zijn eigen gekantelde as draait. In één jaar reizen we 900 miljoen kilometer rond de zon, maar ook ons hele zonnestelsel, de Melkweg, is constant in rotatie. In elk jaar dat we op aarde zijn, reizen we 7 miljard kilometer door de ruimte. We zijn allemaal ruimtevaarders op ons eigen ruimteschip, de aarde.

Aflevering 3 – De mot en het licht
De natuurkrachten maken de aarde tot een rusteloze planeet, maar maken ook het leven op aarde mogelijk. Om te begrijpen hoe zoiets complex kon ontstaan uit een kale rots, moeten we eerst weten waar onze planeet van gemaakt is.

De aarde bestaat voor een derde uit ijzer. Onder het groene gras van de Grote Riftvallei in Tanzania zijn de rotsen rood gevlekt door het ijzer, doordat elementen op elkaar reageren en zich tot moleculen vormen. Hier heeft ijzer met zuurstof gereageerd en zo roest gevormd. Deze natuurlijke chemische reactie is overgenomen door het leven op aarde: zoals het ijzer in de rots verbindt het ijzer in ons bloed zich aan de zuurstof die we inademen.

De twee meest voorkomende elementen in het heelal zijn waterstof en zuurstof. Samen vormen die elementen water, dat in vloeibare vorm leven kan geven. Water is het universele middel waarin de ingrediënten oplossen die onmisbaar zijn voor alle levensvormen. Zelfs massieve rotsen lossen erin op. In een grottenstelsel in de Dominicaanse Republiek zien we een halocline, gevormd door de oplossende kracht van water.

De elementen die oplossen in water, worden de hele aarde over gevoerd en bereiken elk levend wezen op de planeet. Die wezens gaan tot het uiterste om aan de ingrediënten te komen die ze nodig hebben om te overleven. In Italië beklimt de alpensteenbok de bijna verticale wand van de Cingino-dam om essentiële mineralen op te likken die op de rotswand zijn verdampt.

Maar een ander soort scheikunde stond aan de wieg van de overgang van onze planeet van kale rots tot een wereld vol leven. In een fjord voor de kust van IJsland borrelt een bron op uit de zeebodem. Met een simpel experiment wordt aangetoond hoe dit water energie opwekt. Dit mechanisme bestaat ook in levende wezens en geeft energie aan al onze lichaamscellen.

Aflevering 4 – Het vage blauwe stipje
De aarde is getooid met prachtige kleuren. Als we begrijpen hoe deze kleuren ontstaan en wat ze betekenen, kunnen we in het heelal op zoek gaan naar planeten die net zo levendig en kleurrijk zijn als de onze.

De aarde wordt verlicht door de zon, maar ook de maan kan voor prachtige kleuren zorgen. Dat zien we in een magische maanboog bij een waterval in IJsland.

De kleuren die we zien, ontstaan door de manier waarop het licht van de zon gereflecteerd wordt door het oppervlak waarop het valt. De hoofdkleur van onze planeet is blauw, door de oceanen. De unieke kleur die het water in combinatie met licht krijgt, is de reden dat elk jaar duizenden bultruggen samenkomen in de zee voor de Dominicaanse Republiek.

De aarde wordt ook gehuld in een andere kleur, de kleur van het leven: het groen uit het pigment chlorofyl, dat een deel van de levensenergie absorbeert en een deel reflecteert. In het droge seizoen wordt het gras van de Serengeti verschroeid door de brandende zon. Het gras gaat in rust en de chlorofylproductie wordt stilgelegd. Als het vervolgens gaat regenen, wordt het grasland weer weelderig groen en worden gezinnen herenigd als de Masai-herders terugkeren om hun vee op het verse gras te laten grazen.

De aarde heeft zich in prachtige kleuren gehuld en wij mensen mogen daarvan genieten. Het hoogtepunt daarvan is wel het Noorderlicht in de Poolcirkel. Zoals alle kleuren heeft het paars en groen van de nachtelijke lucht een betekenis.

ARCHIEF

Earth’s Natural Wonders

Leven in een veeleisende natuur

8, 9 en 10 oktober, 17.25 uur, NPO 2

Deze serie vertelt het verhaal van de wonderbaarlijkste plekken die onze planeet rijk is, met aandacht voor de grote natuurwonderen van de aarde en de bijzondere levens van de mensen en wezens die er wonen. In deze wetenschappelijke en natuurhistorische documentaire kunnen kijkers opgaan in verbluffende landschappen en meeleven met de bijzondere verhalen van de bewoners: van Sherpa’s die zich met gevaar voor eigen leven een weg banen over verraderlijke gletsjers op de Mount Everest tot Indonesische vissers die samenwerken met walvishaaien om vissen te vangen in de vulkanische Ring van Vuur in de Stille Oceaan. Deze serie laat met baanbrekende graphics en super-timelapse fotografie zien hoe de dynamische krachten de prachtige landschappen op onze planeet hebben gevormd en nog steeds veranderen.

Aflevering 1 – Extreme Wonders
In deze aflevering zien we hoe in de meest extreme landschappen op aarde het uiterste van de bewoners wordt gevergd. Op de Mount Everest moet een jonge Sherpa een route uitzetten over de beruchte Khumbu-gletsjer voordat honderden bergbeklimmers uit de hele wereld arriveren voor het klimseizoen. In de Grand Canyon doen milieubeschermers hun uiterste best om een van de laatste condorkuikens van Amerika in leven te houden. En op de flanken van de Kilimanjaro in Tanzania nemen boeren het midden in de nacht op tegen olifanten. Deze documentaire laat bijzondere plekken zien, die veel aanpassingen vragen van de mensen die er leven.

Aflevering 2 – Wonders of Water
In deze aflevering zien we hoe de kracht van het water bijzondere plekken creëert, en hoe de bewoners van die plekken keihard moeten werken om te overleven. Boven de Victoriawaterval in Zambia trotseren een visser en zijn broers krokodillen, olifanten en het levensgevaarlijke water om de vispoelen bij de rand van de watervallen te bereiken. In de Camargue, in Zuid-Frankrijk, neemt een jongeman het op tegen een woeste stier in de eeuwenoude strijd van mens tegen natuur. En in de weelderigste oceaanriffen ter wereld speurt een milieubeschermer naar een reuzenmanta in de hoop de soort voor uitsterven te behoeden. 

Aflevering 3 – Living Wonders
In deze aflevering zien we de natuurwonderen die zijn gecreëerd door het leven zelf, van het Amazoneregenwoud tot de Euraziatische steppe, en hoe die plekken het leven bepalen van de mensen die er wonen. In het Amazonegebied ondergaan twee jongetjes van 9 een angstaanjagende overgangsrite. In Borneo moet een jongeman enorme grotten beklimmen op zoek naar vogelnesten. En in het grootste mangrovebos ter wereld staan een vader en zoon oog in oog met agressieve honingbijen en hongerige tijgers.

Het reuzengordeldier

Uitzending:      donderdag 11 oktober, 17.25 uur, NPO 2

Maak kennis met het bijzondere dier dat met zijn holen van levensbelang is voor talrijke andere diersoorten in de Braziliaanse Pantanal, de armadillo.

Het reuzengordeldier of de armadillo is een solitair levend, zeer zeldzaam nachtdier, en daarmee een van de meest ongrijpbare diersoorten op aarde. Het brengt driekwart van zijn leven onder de grond door, in enorme, zes meter diepe holen. Daarom wordt hij zelden waargenomen, zelfs niet door wetenschappers.

Maar dat is allemaal veranderd, dankzij nieuwe technologie en een gedreven team van armadillodeskundigen. Hoe meer het team te weten komt over het bijzondere reuzengordeldier, des te beter zijn ze in staat om het te beschermen. Want dit schuwe, gepantserde dier is van levensbelang voor de biodiversiteit van de Pantanal in Brazilië.

Life in the air

Maandag 15 t/m woensdag 17 oktober, dagelijk om 17.25 uur op NPO 2

De mens kan veel, maar niet wat veel andere dieren wel goed kunnen: vliegen zonder hulpmiddelen. Een verbluffend groot aantal andere schepsels heeft wel op eigen kracht het luchtruim bedwongen.  Dankzij nieuwe technologie zijn wij nu in staat om die dieren te vergezellen in hun voorheen verborgen wereld. We vliegen naast dieren die de zwaartekracht tarten en zien alles vanuit hun gezichtspunt. In Life in the air wordt het bijzondere gedrag van dieren in de lucht vastgelegd, waarbij de verbazingwekkende wetenschap van het vliegen tot in de kleinste details wordt geopenbaard.


Aflevering 1: liever de lucht in
De in Afrika levende caracal, een katachtige, kan zich met ‘raketaandrijving’ lanceren en is op die manier in staat om vliegende vogels te vangen. In de Australische outback gebruikt een kangoeroe zijn bijzondere sprong om bijna zonder energieverlies water te vinden in een woestijn van ruim een miljoen vierkante kilometer groot. Op een boerderij in Engeland kan een insect met een ultieme ‘schietstoel’ accelereren met behulp van een koppelingspedaal in zijn kruis. En hoog in de jungles van Borneo is een springende slang dankzij zijn unieke vorm in staat om te zweven, zelfs zonder vleugels.

Aflevering 2: heersers van het luchtruim
Maak kennis met de ‘hoge pieten’ van de natuur, die de natuurkundige wetten volledig uitbuiten om alle uitdagingen van het vliegen het hoofd te kunnen bieden. De wilde zwaan, een zwaargewicht, maakt gebruik van een startbaan in het water om genoeg snelheid te maken om op te stijgen, terwijl de slechtvalk 320 kilometer per uur kan vliegen door te vertrouwen op de ‘spoilers’ die tussen zijn veren omhoog komen. In Ecuador houden kolibries er met hun verbluffende vleugelbeheersing een razendsnel bestaan op na, terwijl in Nieuw-Zeeland het verrassende geheime wapen voor langeafstandsvluchten de neus van de albatros blijkt te zijn. In deze aflevering zien we ook sperwers die met heel weinig ruimte kunnen draaien, en kraanvogels die door teamwork hele continenten kunnen doorkruisen. En niet alleen vogels beschikken over geweldige vliegtechnieken. Logge kevers scheuren met een extra stel vleugels door de lucht en de vleermuis ontpopt zich als een van de meest veelzijdige vliegende dieren van allemaal.

Aflevering 3: drukte in de lucht
De concurrentie in de lucht is moordend. In deze aflevering zien we de strijd die vliegende dieren leveren om te overleven in de lucht. In het Californische luchtruim doen kolibries een wedstrijdje met elkaar, waarbij ze hun snelheid gebruiken om geluiden voort te brengen die harder zijn dan hun gewone roep. Het vrouwtje van de bochelvlieg brengt de kunst van het precisievliegen op een hoger plan om haar eitjes op gevaarlijke vuurmieren te kunnen leggen. Tiran-vogels spannen zich verschrikkelijk in om hun territorium te verdedigen met behulp van pure agressie en listige tactieken. In de jungle van Ecuador voeren vleermuizen en nachtvlinders een nachtelijke wapenwedloop. Vogels zetten hun onderlinge concurrentie opzij wanneer ze zich verzamelen. Dat kunnen we zien door een uniek gezichtspunt in te nemen binnenin een gigantische zwerm spreeuwen.

Wild Mexico

Uitzending: 24, 25 en 27 september, 17.25 uur, NPO 2

Met zijn weelderige tropische jungles, door de zon geteisterde, oranje woestijnen, vulkanen met besneeuwde toppen, en diepblauwe meren is Mexico een land dat barst van kleur en leven. Deze driedelige serie is gewijd aan de rijke beschaving van Mexico en zijn uitbundige natuur, die is ontstaan uit een unieke combinatie van geologische, geografische en weerkundige verschijnselen. Van het verschroeide noorden tot het tropische zuiden verkent Wild Mexico een gebied waar reusachtige vulkanen sudderen, mysterieuze dieren gedijen en uiteenlopende werelden samenkomen.


Aflevering 1: Bergwerelden
In het verre noordoosten van Mexico ligt een oeroude bergwereld: de Serranías del Burro. Hier leven dieren in overvloed, en de meest verrassende bewoner is de zwarte beer. Het is geen toeval dat Sierra Madre ‘moederbergen’ betekent. Op de imposante bergruggen is een ongelooflijke verscheidenheid aan leven en er zijn enkele van de belangrijkste beschavingen ter wereld ontstaan. De Azteken geloofden dat bergen je dichter bij de hemel brachten. In de Mexicaanse ‘moederbergen’ krijgen we te zien hoe ze op dat idee kwamen.

Aflevering 2: Mayawouden
In het uiterste zuiden van Mexico ligt een woud vol geheimen. Het bevindt zich op het uitgestrekte schiereiland Yucatan. Door dit geweldige woud, met een oppervlakte van bijna dertienduizend hectare, stromen geen grote rivieren. Dat heeft te maken met de unieke geologische structuur van dit gebied.

Aflevering 3: Het snikhete noorden
Even ten zuiden van de grens met Amerika ligt een tamelijk onbekende wereld: de noordelijke prairies van Mexico. Dit droge grasland is het leefgebied van een van de meest sociale dieren van het land. Deze dieren leven samen in enorme kolonies met tientallen gezinnen, die ieder bestaan uit een dominant mannetje, diverse vrouwtjes en hun jongen. In hun holen kunnen ze zich verschuilen voor roofvogels en coyotes. Maar ze zijn er niet veilig voor een van de meest volhardende roofdieren van de prairie, de stierslang. Deze sterke wurgslang kan met gemak een volwassen prairiehond de verstikkingsdood laten sterven. Maar hij heeft het gemunt op de jongen.

Wild Thailand

Uitzending:      donderdag 16, 23 en 30 augustus, 20.30 uur, NPO 1

In het hart van Zuidoost-Azië ligt een rijkdom aan natuur, geschiedenis en mysterie. Deze driedelige BBC-serie over Thailand toont een land vol verrassingen, waar natuur, dier en mens in een fascinerend samenspel verkeren. Het zuiden staat bekend om de wilde feesten, maar biedt desondanks perfecte leefomstandigheden voor verschillende dieren. In centraal-Thailand hebben stad en natuur zich naast elkaar ontwikkeld en is een spirituele band  ontstaan. In de jungles van het Noorden zijn diersoorten te ontdekken, die een bijzondere bijdrage leveren aan het leven van de lokale bevolking.

Aflevering 1: De geheimen van het zuiden
Thaise boeddhisten zijn op spirituele wijze verbonden met de natuurpracht waarin zij leven. Een natuur die tegelijkertijd een ideale leefomgeving biedt voor vele dieren. Zo hebben heremietkreeften een manier gevonden om producten van het lokale toerisme te benutten terwijl jonge makaken op uitdagende locaties zoeken naar voedsel.

Aflevering 2: Het groene hart
In centraal-Thailand hebben stad en natuur zich in volledige harmonie naast elkaar ontwikkeld. In Lumpini Park delen grote vleesetende hagedissen op vredige wijze het gebied met recreërende mensen. En even verderop, niet ver van de wolkenkrabbers, worden enkele olifanten losgelaten in het wild. De beschermde status van olifanten vanwege de Thaise mythologie is echter geen voorrecht van alle dieren: ten noordoosten van Bangkok leveren giftige slangen en dorpsbewoners voortdurend strijd.

Aflevering 3: Het mysterieuze noorden
In de Noord-Thaise jungles van Phu Khieo leven enkele bijzondere primaten: zoals de Phayrelangoer, een sociale aap die leeft op een uitgekiend dieet van honderden verschillende bladeren. Verder noordwaarts ligt onder de mistdeken van Doi Inthanon een wereld van wilde bossen en waterstromen. Door natuurlijke processen zijn hier vele grotten gevormd, waar overigens niet alle dieren kunnen verblijven zonder gevaar te lopen. Rijstboeren verwelkomen iedere avond zwermen vleermuizen die een bijzondere bijdrage leveren aan de oogst.

Koko: a tale of a talking gorilla

Uitzending:       zondag 22 juli 2018, 19.25 uur op NPO 2

Op 19 juni jl. overleed Koko, de gorilla die wereldberoemd werd omdat onderzoekster Penny Patterson haar gebarentaal leerde. Koko werd 46 jaar oud. De NTR zendt daarom opnieuw de documentaire ‘Koko: a tale of a talking gorilla’ uit. Dit is het unieke en diep-persoonlijke verhaal van Koko de gorilla en onderzoekster Penny Patterson, die Koko gebarentaal heeft geleerd en haar als het bewijs ziet van de hoge emotionele ontwikkeling van gorilla’s.

Hebben dieren gevoelens? Complexe emoties als rouw of empathie? En zo ja, hoe kunnen we daar rekening mee houden bij onze omgang met deze dieren in onze samenleving ‒ en in het wild?

Eeuwenlang zijn we ervan uitgegaan dat dieren gedreven worden door hun instinct en dat alleen de mens over een hoger intellect beschikt. Deze aanname is nu op losse schroeven komen staan door een langlopend en fascinerend project. Dit project, ruim veertig jaar geleden begonnen als een wetenschappelijk experiment maar mettertijd uitgegroeid tot een liefdesverhaal, heeft het leven van velen, zowel mensen als mensapen, voorgoed veranderd.

Koko’s unieke relatie met Stanford University-onderzoekster Penny Patterson is door de jaren heen minutieus vastgelegd. Deze documentaire toont de meest bijzondere en ontroerende momenten uit dit unieke beeldarchief, verrijkt met observaties over Koko van Penny nu.

Koko’s leven door de jaren heen trekt aan ons voorbij: haar liefdes en haar verliezen, haar verliefdheden en haar onvervulde moederwens, maar ook haar werk als wereldwijd ambassadeur voor het vergroten van het begrip voor en de bescherming van gorilla’s.

Nu de discussie over de ‘eigen identiteit’ van gorilla’s in alle hevigheid woedt, biedt Koko’s verhaal een uniek venster op de emoties en gevoelens van een niet-menselijke soort. Maar het laat vooral zien dat wat wij zo bijzonder aan onszelf vinden, misschien helemaal niet zo bijzonder is.

Koko overleed in haar slaap op 19 juni 2018. Ze werd 46 jaar oud. Met haar dood zou er een einde kunnen komen aan het tijdperk van communicatie tussen gorilla en mens. Wat hebben we van Koko’s leven geleerd, en wat kunnen we in de toekomst verwachten van de communicatie met onze naaste verwanten?